بِسْــــــــــــــــــمِ اﷲِالرَّحْمَنِ اارَّحِيم

Cemaleddin Efgânî, 1839 yılında İran’ın Esedabâd şehrinde doğmuştur. Cemaleddin Efgânî, Hindistan’da dini ve dünyevi ilimler okumuştur. Mısır’a gitmiş ve siyasete atılmıştır. Hatta ilk derslerinden sonra babası Safder tarafından İran’a götürülerek Şii’li Murtaza El Ensarî’den ders almış ve Irak’ta dört yıl kaldıktan sonra Hindistan’a geçmiştir. 1870 yılında İstanbul’a gelmiştir. Bu gelişinde evvela Jön Türklerle görüşen Efgânî, Darü’l Fünûn’da bir konuşma yaptı, bu konuşmasında: “Peygamberlik sanatlardan bir sanattır,” dediği için İstanbul’un dışına çıkarıldı, ve zamanın Şeyhulislamı tarafından tekfir edildi…

Mısır’da ve daha başka yerlerde mason localarının faaliyetleri ve güçleri hakkında bilgi sahibi olduktan sonra kendi amacını gerçekleştirmek üzere İskoç mason locasına girdi. Bu locayı siyasete zorlamasıyla locadan atılan Efgânî, bu sefer French Grand Orient’a bağlı bir mason locası kurdu. Bu faaliyetleri Mısır hükümeti tarafından işitildiği zaman ülkeden çıkarıldı. Bunu hem Reşid Rıza’nın El Üstazu’l İmam adlı eserinde hem de Abdülkadir El Mağribî’nin Cemaleddin adlı eserinde görebilirsiniz.

Cemaleddin Efgani’nin mason locasına yazdığı mektup: “Mahruse-i Mısır’da felsefî bilgiler müderrisi, ömrünün 37. yılına ermiş bulunan Cemaleddin-i Kabilî der ki: “Ben İhvan-ı Safa’dan reca eder, Hıllan-ı vedadan, yani ayıp ve kusurlardan masum olan mukaddes mason cemiyeti erbabından bu nezih topluluğa kabulüm ve şayanı iftihar meclisinin sırasına dizilenlerin arasına katılmam suretiyle bana minnet ve ihsan buyurmalarını istifa eylerim. Hürmetlerimle, Cemaleddin.”

Bu mektuba verilen cevap ise şöyledir: Muhterem Cemaleddin kardeşe, zat-ı âlinizce mâlum olsun ki, geçen ayın 38. celsesinde, bu yıl locaya bir ihtiram reisi seçilmeniz oy çokluğu ile vaki olmuştur. Bundan dolayı sizi tebrik ederim. Şimdiki muhterem reisin emri ile siz kardeşimizi bu ayın gelecek Cuma günü güneş kavuştuktan sonra arabi saatle 2’de icap eden mutat terkizi tamamlandıktan sonra kadumu teslim almanız için bu loca yerinde bulunmaya davet eylerim. Sonra bu ayın 10. Perşembe günü akşamı alafranga saatı ile 6’da muhterem loca konkardiye reisinin tekrizi olacaktır. Yapılacak işlere iştirak etmeniz için mezkûr günde teşrifiniz rica olunur. Her iki halde de elbiseniz siyah, boyun bağı ve eldivenleriniz beyaz olacaktır.” (Şarkın Yıldızı Locası No: 1355 Kahire, Mısır: 7 1878/5878)

Edip İshak adındaki bir Mısırlı’nın “Eddürer” adındaki kitabında, Cemaleddinin Mısır’da mason locası başkanı olduğu yazılıdır.

Cemaleddin Afgani: “Ben mezheb imamlarını kendimden büyük görmüyorum ki birinin yoluna gireyim. Bir meselede onlardan birinin görüşünü benimsiyorsam birçok meselede muhalif kalabiliyorum.” (Mirza Lüfullah Han Esedâbâdî, Hakîkatu Cemaleddin Efgânî cild 1, sayfa 106-128; Abdullah Kudsizâde, XIII/5-7, sayfa 364’ten naklen Hamdi Döndüren, aynı makale, sayfa 73)

Peki Bediüzzaman Said’i Nursi Cemalettin-i Efgani ve Muhammed Abduh’a neden seleflerim demiştir..?⤵